14 SƏFƏR / 11 SENTYABR (Muhəmməd ibn Əbu Bəkrin şəhadəti)
2022-09-10 07:42:45

 

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim

 

İlahi! Sənə həmd olsun ki, bizləri digər məxluqlardan fərqləndirərək insan yaratdın. İlahi! Sənə təşəkküt edirik ki, bizləri digər dinlərdən fərqli olaraq, İslam dininə yönəltdin və eyni zamanda bizləri kamilləşdirərək və bizləri doğru yola hidayət etmək üçün Rəsulunun (s) əmri ilə, İslam Peyğəmbərinin (s) bizlər üçün əmanət qoyduğu Quran və Əhli-Beytinin (ə) tərəftarı və Şiəsi qərar verdin.

Allahın salamı olsun Peyğəmbərinə (ə), onun Əhli-Beytinə (ə), məsum və şibhi məsumlara və onların naiblərinə, Mərcələrə və müctəhidlərə, alim və tələbələrə və ən sonda Əhli-Beyt (ə) məktəbinə canı və malı ilə xidmət edənlərə. İlahi! Sənin lənətin Adlarını sadaladığım kəslərin düşmənlərinə qiyamət gününə qədər ardıcıl şamil olsun.

 

MUHƏMMƏD İBN ƏBU BƏKR

 

Muhəmməd bin Əbi Bəkr Həzrət Peyğəmbərin (s) səfəri zamanı Zül-Həlifədə (Məkkəyə gedən yolda Məscidül-Nəbidən səkkiz kilometr cənub-qərbdə) Həccül-Vəda ilinin Zülqədəsində anadan olmuşdur. O, Peyğəmbərin (s) adını həmdə ləqəbini daşayırdı. Adı Muhəmməd, ləqəbi isə Əbul-Qasim idi.

 

Atası Əbu Bəkr Məhəmməd iki yaş bir neçə aydan çox olmayanda öldü. Anası Əsma binti Umeys İslamın böyük qadınlarındandır. Əvvəlcə o, Cəfər bin Əbi Talibin həyat yoldaşı idi, lakin Cəfərin şəhadətindən sonra Əbu Bəkrlə evləndi və bu evliliyin bəhrəsi Məhəmməd oldu.

 

Əbu Bəkrin ölmündan sonra Əsma İmam Əli (ə) ilə evləndi və beləliklə, Məhəmməd bin Əbi Bəkr İmam Əlinin (ə) evinə daxil oldu. Muhəmməd Həzrətin (ə) tərbiyəsi altında böyümüş, Peyğəmbərin (s) həyat yolu ilə yaxından tanış olmuş və bu da onda həzrətə (ə) böyük marağın yaranmasına səbəb olmuşdur. Həzrət Əli (ə) da Məhəmmədi sevir və onu “Əbu Bəkrin sülbündən olan oğlu” adlandırırdı. “Nəhcül-bəlağə”də də o Həzrətdən (ə)dən nəql olunur: O (Məhəmməd) mənim dostum idi və mən onu oğlum kimi böyütmüşəm.

 

Məhəmməd bin Əbu Bəkrin şəxsiyyəti əksər mənbələrdə xeyirxah kimi qeyd edilmiş və düzlük, təqva və ədəb kimi sifətlər ona nisbət verilmişdir. Deyilik ki, o, əgər bir səhv iş görsə, insanlara onun səhvini xəbərdarlıq etməyi əmr edirdi.

 

Şiə rəvayətlərində o, Əbu Bəkrin oğlu olmasına baxmayaraq yaxşı insan kimi qeyd olunur. İmam Sadiqin (ə) bir hədisində zadəganların ən əzəmətlisi olan Məhəmməd ibn Əbi Bəkr pis bir ailədən təqdim edilir. İmam Əli (ə) də onun haqqında belə buyurmuşdur: “Allah əlindən gələni edən və vəzifəsini yerinə yetirən Məhəmmədə rəhmət eləsin”.

 

Muhəmməd bin Əbi Bəkrin İmam Əlinin (ə) nəzərindəki məqamı Allah Rəsulunun (s) yanında Əbuzər Qəfarinin məqamı ilə müqayisə edilə bilər. O, İmamın (ə) şagirdlərindən sayılırdı.

 

Muhəmməd bin Əbu Bəkr üç xəlifə ilə bağlı onların xilafət qurmaqda İmam Əlinin (ə) haqqını pozduqlarına, Osman haqqında isə onun Allahın əmrlərindən və Peyğəmbərin (s) sünnəsindən uzaqlaşdığına inanırdı. O, Əlini (ə) Peyğəmbərə iman gətirən və müxtəlif mərhələlərdə Peyğəmbərə kömək etməyə tələsərək canını verən ilk şəxs hesab edirdi. Eyni zamanda o, Müaviyə və Bəni Süfyanı yalan və riya ilə İslam müharibəsinə tələsən insanları qəsb edən hesab edirdi. O, Müaviyə ilə müharibəni Allah yolunda müharibə hesab edirdi.

 

Məhəmməd bin Əbi Bəkrin siyasi və hərbi fəaliyyət səhnəsində varlığının başlanğıcı Osmanın xilafəti dövrünə təsadüf edir. Bəzi qərb yazıçıları ikinci xəlifənin öldürülməsində sui-qəsdçilər sırasında onun adını çəksələr də, bəzi səbəblərdən bu fikir inkar edilmişdir. Digərhəmin səbəblərdən biri onun həmin zaman cəmi 13 yaşı var idi və İslamın başlanğıc tarixinin ilk mənbələrində bu barədə heç bir qeyd yoxdur.

 

Muhəmməd bin Əbi Bəkr Osmanın yeniyetmə ikən və həddi-büluğa çatdıqdan sonra qeyri-müsəlmanlara qarşı döyüşlərində döyüşçü kimi iştirak etmiş və onun Osmana qarşı müqaviməti də “Səvari” müharibəsi kimi tanınan bu müharibələrdən birində başlamışdır. Bu müharibədə Osman müsəlman donanmasının komandanlığını Abdullah ibn Səəd bin Əbi Sərhə tapşırdı, halbuki Peyğəmbər (s) bir dəfə bu şəxsin qanının tökülməsini icazəli hesab edərək onu Hicaz torpağından sürgün etdi və Quran da onun küfr hökmünü açıqlamışdı. Məhəmməd Osmanın bu hərəkətini və Peyğəmbərin səhabələrinin xaric edilməsini tənqid etdi.

 

Bundan əlavə, Məhəmməd hakimiyyətinin sonunda müxtəlif səbəblərdən Osmana qarşı idi. o cümlədən: səhabələr arasında ədalətə riayət etməmək; Çünki Osman Mərvan ibn Həkəm kimi bir çox qohumlarını mühüm işlərə rəhbərlik etmiş və Peyğəmbərin böyük səhabələrindən istifadə etməmişdi.

 

Hicri 35-ci il zilqədə ayının 7-dən zilhiccə ayının 18-nə qədər davam edən qırx günlük Osmanın evinin mühasirəsi zamanı Muhəmməd bin Əbi Bəkr işləri diqqətlə izlədi və Osmana qarşı çıxmaq fikrində israr etdi. Osmanın öldürülməsi və Məhəmməd bin Əbi Bəkrin rolu ilə bağlı tarixçilər müxtəlif nəzəriyyələr irəli sürmüşlər: Bəziləri hesab edir ki, o, bir neçə nəfərlə birlikdə Osmana hücum edib və ilk zərbəni Osmana vurub, digərləri isə son zərbələri vuraraq Osmanı öldürüb. Başqa bir nəzəriyyəyə görə, Məhəmməd başqa on üç adamla Osmanın evinin içərisinə girdi və müxtəlif bölgələrə təyin etdiyi hökmdarlara etiraz etdikdən sonra, Osmana hücum etmək üçün həmin on üç nəfərdən birinə işarə etdi. Üçüncü bir nəzəriyyə də hesab edir ki, Məhəmməd bin Əbi Bəkr xalqı Osmana qarşı təhrik etməkdə rolu olsada və onun mühasirəsi zamanı fəal iştirak etsə də, Osmanın qatili deyil, lakin Məhəmməd Osmanın evini tərk etdikdən sonra qatillər Osmana hücum etdilər və onu öldürürlər. Üçüncü nəzəriyyəni təsdiq edən ipuçları və səbəblər də var.

 

Həzrət Əlinin (ə) xilafəti dövründə Məhəmməd əl-Xəmişin polislərindən idi. Cəməl döyüşü hekayəsində Məhəmməd ibn Əbi Bəkr inanırdı ki, nakəsinlər Osmanın qan istəyini öz məqsədlərinə çatmaq üçün bəhanə edib və onlar haqqında belə deyirdi: “Allaha and olsun ki, onlardan başqa heç kim Osmanın qatili deyil. "

 

Müharibə ərəfəsində hər iki tərəfin qüvvələri döyüşə hazırlaşarkən İmam Əli Məhəmməd bin Əbi Bəkri piyada qoşunlarına komandan seçdi. Müharibə zamanı o, böyük şücaət göstərərək Camal korpusunun komandirlərindən olan Tor bin Adini öldürdü. Müharibə bitdikdən sonra o, Cəməlın başçılarından biri olan və döyüş meydanından sağ çıxan Abdullah bin Zubeyr kimi məğlub olmuş düşmənlə layiqli davrandı. İmam Əlinin (ə) yanında şəfaətçı oldu və onu Aişənin yanına apardı. Sonra İmamın göstərişi ilə bacısı Aişəni qırx qadınla birlikdə böyük hörmətlə Bəsrədən Məkkəyə, oradan da Mədinəyə apardı.

 

Məhəmməd Səfin döyüşündən əvvəl İmam Əli (ə) tərəfindən Misirə vali təyin edilsə də, Məhəmməd bin Əbi Bəkrin İmamın ordusunda bu müharibədə Müaviyə ilə vuruşduğuna dair dəlillər var. İmam Sadiqin (ə) rəvayətində həmçinin deyilir ki, Safin döyüşündə Qüreyşdən beş nəfər Əmirəlmöminin Əlinin (ə) yanında idi və Muhəmməd bin Əbi Bəkr də onlardan biri idi.

 

Müharibə zamanı Məhəmməd Həsənəynin (ə) yanında İmam Əlinin (ə) kənarında idi və onu piyadaların sərkərdəsi, bir rəvayətə görə isə ordusunun sol cinah komandiri etdi. İmam Əlinin (ə) ordusunun şamiyyələrə qarşı oxuduğu şeirlərdən biri də bu idi: “Han Pak, oğul Pak, Məhəmməd bin Əbi Bəkr bizimlədir”.

 

Bəzi mənbələrə görə, müharibə zamanı Müaviyə Ubeydullah bin Öməri mütəşəkkil bir ordu ilə İmam Əli ilə döyüşə göndərəndə İmam (ə) Məhəmmədi süvari ordusu ilə onun qarşısına göndərdi və onlar arasında döyüş baş verdi və hər iki tərəfdən çoxlu sayda insan həlak oldu.

 

İmam Əli (ə) hicri 36-cı il Ramazan ayının birinci günü Məhəmməd bin Əbi Bəkri Misirə vali təyin etdi. Əksər mənbələr Məhəmmədin Misir valiliyinə Malik Əştardan əvvəl göndərildiyi qənaətindədir. Mövcud səbəblərə və dəlillərə əsasən, İmam Əlinin xilafətinin əvvəlində Misir hökuməti Qeys bin Səd bin Ubadəyə, ondan sonra isə Muhəmməd bin Əbi Bəkrə həvalə edilmiş və Məhəmmədin Misirdəki vəziyyəti idarə etməkdə çətinlik çəkdiyi bir vaxtda həzrət İmam (ə) Malik Əştəri Misirə təyin etdi.

 

Məhəmməd bin Əbi Bəkrin Misirdə qarşılaşdığı ilk problem sürgün problemi oldu. Məhz onlar Osmanın qətlindən sonra onun qanını axtaran və vəfatının kədərinə rəğbət bəsləmək üçün Misirin bölgələrindən biri olan “Xirbatada” İmam Əliyə (ə) beyət etməkdən imtina edənlər idi. Məhəmməd Misirə gəldikdən bir ay sonra İmam Əlinin göstərişi ilə sürgün edilənlərə məktub yazıb onlardan onun əmrinə tabe olmalarını və ona beyət etmələrini və ya Misiri tərk etmələrini istədi. Onlar bu təklifi qəbul etmədilər və cavab verdilər: “Bizimlə müharibəyə tələsməyin.” Məhəmməd Safin döyüşü bitənə qədər onlara bir müddət dözdü. Onlar da ilk vaxtlar Məhəmmədlə üz-üzə gəlməkdən qorxurdular, lakin Safin müharibəsinin bitməsi və özbaşınalıq məsələsi və İslam xilafətinin gərgin vəziyyəti ilə müxalif olmağa cürət edib üsyan bayrağını qaldırdılar.

 

Onlarla Muhəmmədin ordusu arasında müharibələr baş verdi və bu, Məhəmmədin ordusunun məğlubiyyətinə səbəb oldu və görünür, Məhəmməd onların fitnəsini aradan qaldıra bilməyəcəyini anlayaraq onlarla sülh müqaviləsi bağladı və onların iqamətgahı olan Fustata girməməyə razı oldular. Daha sonra Müaviyə bin Əbi Süfyanın hakimiyyəti altında olan torpaqlara hicrət etdilər və nəhayət ona qoşuldular.

 

Misirdə vəziyyətin mürəkkəbləşməsi və Məhəmmədin sürgünləri yatıra bilməməsi, eləcə də onu gənc hesab edən bəzi misirlilərin tənqidi ilə bağlı İmam Əli bu bölgəyə daha güclü və təcrübəli bir şəxsi göndərmək qərarına gəldi. Həzrət İmam (ə) bu səbəbdən Malik Əştəri Misirə göndərdi.

 

Malik Misirə köçdükdən sonra “Qülzəm” adlanan ərazidə Müaviyənin məmurları tərəfindən şəhadətə çatsa da, Məhəmməd imamın Misirə onun yerinə başqa bir adam təyin etməsindən məyus oldu. İmam Məhəmmədi razı salmaq üçün ona göndərdiyi məktubda belə yazmışdı: “Eşitdim ki, Əştəri sizin rəhbərlik etdiyiniz işi götürmək üçün göndərdiyimdən narahatsınız. Etdiyim şey sənin bacarığsız olduğunu düşündüyüm üçün deyil, ya da daha çox səy gözlədiyim üçün də deyil. Əmrində olanı səndən alsam, sizə təşkilatlanması daha asan olan bir yerə hökm verdim və onun üzərində hökmranlığınız isə sizə daha xoş gələcək.”

 

Müaviyə Safin döyüşünü bitirdikdən sonra Misirə hücum etmək istədi. O, sürgünlülərin başçılarına məktub yazıb onları yanına çağırdı. Əmr bin Asın komandanlığı altında Müaviyənin ordusu Misirə hücum etdikdə, on mindən çox Osmanlı sürgünlərindən ibarət bir qüvvə onlara qoşuldu. Nəhayət, Müaviyənin 6000 nəfərlik ordusu ilə Osmanlı sürgünlərinin dəstəyi arasında baş verən qeyri-bərabər müharibədə Kənanə bin Bişrin komandanlığı altında Məhəmməd bin Əbi Bəkrin 2000 nəfərlik ordusu “Əl -Məsnət” bölgəsində və Məhəmmədin ordusunun komandanı da şəhid oldu.

 

Məhəmməd bin Əbi Bəkrin şəhadəti ilə bağlı bir neçə fikir var. Mənbələrin əksəriyyəti belə bir fikirdədir ki, Məhəmmədin ordusu Şamilər qarşısında məğlub olduqdan sonra ətrafındakılar onu tək qoyub qaçıblar və Məhəmməd tək başına bir xarabaya sığınıb, Müaviyə bin Hadic tərəfindən şəhid edilib, ölü bir eşşəyin içinə qoyulub yandırıldı. Bəziləri dedilər ki, ətrafındakı insanlar qaçdıqdan sonra o, Cəblə bin Məsruqun və ya Bəni-Qafaqdan olan bir qadının evində gizləndi və sonra Müaviyə bin Hədiclə döyüşdə şəhid oldu. Əmr Asın onu əsir götürdüyü və sonra şəhid etdiyi də qeyd edilir.

 

Məhəmməd bin Əbi Bəkrin şəhadət tarixi hicri 38-ci ilin Səfər ayının 14-ü hesab edilmişdir. Onun şəhadət xəbəri Əmirəl-mömininə (ə) çatdıqda ağlayaraq dedi: “Məhəmməd Allah üçün yaxşı bir bəndə, bizim üçün də gözəl övlad idi.”

 

Bildirilir ki, Məhəmmədin şəhadətindən sonra onun bacısı Ayişə heç vaxt kabab yeməmiş, Müaviyə, Əmr bin As və Müaviyə bin Hadici daima söyürdü. Əsma binti Omis də oğlunun şəhadət kədərindən dünyasını dəyişdi.

 

Məhəmməd bin Əbi Bəkrin dəfn yeri haqqında onun şəhid olduğu yerdə, Fustat şəhərinin kənarındakı “Zəmam” adlı məsciddə dəfn edildiyi bildirilir. Bəziləri həmin yerdə yalnız onun başının dəfn edildiyini, bəziləri isə bir qrup müsəlmanın onun cəsədini başı ilə birlikdə “Zəmam” məscidində dəfn etdiyi qənaətindədir.

 

Allah rəhmət eləsin. Amin!

 

Ustad Hacı Elşən Badkubei

İnteraktiv Quran
Quranı dinlə
Məscidlərin Ünvanları
Regiona görə axtar
daxil ol >
Günün əməlləri

SƏFƏR AYININ GÜNLÜK DUASI

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim

 

Rəhman və Rəhim Allahın adıyla.

 

يَا شَدِيدَ الْقُوَى وَ يَا شَدِيدَ الْمِحَالِ يَا عَزِيزُ يَا عَزِيزُ يَا عَزِيز

 

Ya Şədidəl-Quva və ya Şədidəl-Mihal ya Əzizu ya Əzizu ya Əziz.

 

Ey güclü qüvvə sahibi, və ey ağır cəzalandıran, ya Əzizi ey Əzizi ey Əziz,

 

ذَلَّتْ بِعَظَمَتِكَ جَمِيعُ خَلْقِكَ فَاكْفِنِي شَرَّ خَلْقِكَ يَا مُحْسِنُ يَا مُجْمِلُ يَا مُنْعِمُ يَا مُفْضِل

 

Zəllət bi əzəmətikə cəmiu xəlqik, fək-fini şərrə xəlqik, ya Muhsinu ya Mucmilu ya Munimu ya Mufzil.

 

Sənin bütün yaratdıqların əzəmətin qarşısında zəlildir (və təvazökardır). Sənin yaratdıqlarının şərindən (varlığın) mənə kifayətdir. Ey lütf edən, ey gözəl iş sahibi, ey nemət verən, ey artıran,

 

يَا لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَ نَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذَلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِين

 

Ya la İlahə illa Ənt, subhanəkə inni kuntu minəz-zalimin, fəs-yəcəbna ləhu və nəccəynahu minəl-ğəmm, və kəzalikə nunciyil-mu’minin.

 

Ey (O Varlıq ki,) Səndən başqa Tanrı yoxdur, Sən munəzzəhsən, Mən zalımlardanam, Biz onun duasını qəbul etdik və onu [Yunusun balığın içindən azad edilməsini nəzərdə tutur] qəm-qüssədən nicat verdik və möminləri belə xilas etdik.

 

وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِين

 

Və salləllahu ələ Muhəmmədiv-və Alihit-Təyyibinət-Tahirin.

 

Allahın salamı Məhəmmədə və Onun pak Ailəsinə olsun.

Abunə ol
Daima yenilənən dini məqalələrdən xəbərdar ol.