Hz. İmamzadə Cənab Muhəmməd ibn Hadinin (ə) həyatı.
2024-01-11 09:34:12

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim.

Seyid Məhəmməd İmam Hadinin (ə) oğludur. Onun anasının adının Hədis və ya Səlil olduğu deyilir. Təxminən hicri 228-ci ildə Mədinə yaxınlığındakı Səriyyədə anadan olmuşdur. Hicri 233-cü ildə İmam Hadi (ə) Mütəvəkkül Abbasinin əmri ilə Samirrəyə çağırılanda Seyid Məhəmməd Suriyada qaldı. Onun atasının yanına neçənci ildə Samarraya getdiyi barədə məlumat yoxdur, lakin onun hicri 252-ci ildə Samirradan Mədinəyə getdiyi və Bələdə çatdıqda xəstəlikdən vəfat etdiyi və orada dəfn edildiyi bildirilir. Onun ləqəbi Seyid Məhəmməd, Əbu Cəfər və Əbu Əli idi. O, həmçinin Seyid Məhəmməd Bəac, Səba Əl-Dəvcəil və Səba Əl-Cəzirə ləqəbləri ilə də tanınıb. 14-cü qəməri əsr tarixçisi Şeyx Abbas Qominin Seyid Həsən Bəraqidən (hicri 1332-ci ildə vəfat edib) nəql etdiyinə əsasən, Seyid Məhəmmədin nəsli onun nəslindən olan Şəmsuddin Məhəmməd (hicri 832 və ya 833-cü ildə vəfat edib) vasitəsilə davam etdi. Şəmsəddinin nəsli dörd vasitəçi vasitəsilə Seyid Məhəmmədin oğlu Əliyə çatır və o, Buxarada doğulub boya-başa çatdığı üçün Mirsultan Buxari, övladları isə Buxari adı ilə tanınır. Sonra Romaya getdi, Brusa şəhərində məskunlaşdı və orada dəfn edildi. Şeyx Abbas Qomi də Seyid Həsən Bəraqiyə istinad edərək, Seyid Məhəmməd Bəacı Seyid Məhəmmədin nəslindən hesab edirdi. İraqın Meysan, Diqar, Vasit, Qadsiyə, Bağdad, Nəcəf və İranın Xuzistan bölgələrində yaşayan Sədat Əl-Bəacın Seyid Məhəmmədin nəslindən olan Əli və Əhmədin nəslindən olduğu bildirilir. Şiə alimi Baqir Şərif Quraşiyə görə (hicri 1433-cü ildə vəfat edib) Seyid Məhəmmədin əxlaqı və ədəb-ərkanı onu digərlərindən fərqləndirirdi. Buna görə də bəzi şiələr imamlığın İmam Hadidən (ə) sonra ona gələcəyini güman edirdilər. Seyid Məhəmməd həmişə qardaşı İmam Həsən Əskərinin (ə) yoldaşı olub və Baqir Şərif Quraşinin dediyinə görə, İmam Əskəri (ə) onun tərbiyəsi və təhsili ilə məşğul olub. Şeyx Abbas Qominin nəql etdiyinə əsasən: İmam Həsən Əskəri (ə) Seyid Məhəmmədin ölümündə boynunu cırmış və ona etiraz edənlərə cavab olaraq Musa peyğəmbərin qardaşı Harunun vəfatında boynunun cırılmasına işarə etmişdir. Üçüncü və dördüncü əsrlərin şiə məzhəbinin yazıçılarından olan Səad bin Abdullah Əşəri və Həsən bin Musa Nobəxtinin bəyanlarına əsasən, İmam Hadinin (ə) şəhadətindən sonra bir qrup şiə Seyid Məhəmmədin vəfatını inkar edib, Onun imamətinə iman gətirdilər və Seyid Məhəmmədi atasının canişini qabul edərək və onu eyni vəd edilmiş Mehdi hesab etdilər; Çünki İmam Hadi (ə) onu imamlığa namizəd göstərdiyinə və imama batil nisbət vermək caiz olmadığına və heç bir bədə baş vermədiyinə görə, əslində ölməmiş və atası onu camaatdan gizlətmişdir. Bütün yuxarıda qeyd olunan hallar İmam Hadinin (ə) sağlığında Seyid Məhəmməd dünyasını dəyişdiyi zaman baş verdi və İmam Hadi (ə) Seyid Məhəmmədin vəfat etdiyi gün başsağlığı vermək üçün onun hüzuruna gələn insanlara İmam Həsən Əskərinin (ə) imamətini yad etdi. Bir rəvayətə görə, o vaxt Əbu Talib, Bəni-Haşim, Qüreyş və... 150-yə yaxın adam iştirak edirdi. Şiə mühədislərindən olan Mirzə Hüseyn Nuriyə (hicri 1320-ci ildə vəfat edib) görə Seyid Məhəmmədin kəramətləri tez-tez baş vermişdir və sünnilər arasında da tanınırdı; Buna uyğun olaraq iraqlılar onun adına and içməkdən qorxurlar, kimsə pul almaqda günahlandırılarsa, onu qaytarar, amma Seyid Məhəmmədə and içməz. Bəzi mənbələrdə Seyid Məhəmmədin fəzilətləri qeyd edilmişdir; Bunlardan Naxçıvanın görkəmli uləmalarından olan Məhəmməd Əli Urdubadi (1380-1312) “Əbu Cəfər Məhəmməd bin Əl-İmam Əli Əl-Hadinin (ə) həyatı və fəzilətləri” kitabında onun 60-a yaxın fəzilətindən bəhs etmişdir. Seyid Məhəmmədin ziyarətgahı Bələd şəhərində, Kazmin şəhərindən 85 km şimalda və Samarradan 50 km cənubda yerləşir və İraqdakı şiə ziyarətgahlarından biri hesab olunur. Adətən Samirraya Əskərinin ziyarətgahını ziyarət etmək üçün gedənlər Seyid Məhəmmədin hərəmini də ziyarət edirlər. Seyid Məhəmmədin hərəminin ilkin tikilmə tarixi haqqında dəqiq məlumat yoxdur; Lakin onun hərəminin binasında hicri 1379-1384-cü illərdə aparılmış təmirin ilk tikilinin IV-cü qəməri əsrə aid olduğu,  Dilami, Al Boyeh hökmdarlarından biri Əzd-Dulənin göstərişi ilə həyata keçirildiyi bildirilir. Onun ikinci binası Bağdadın fəthindən sonra Şah İsmayıl Səfəvinin əmri ilə yaradılmış hicri-qəməri təqviminin 10-cu əsrinə aiddir. Hicri 1189-cu ildə Seyid Məhəmməd hərəminin yenilənməsindən də bəhs edilir. Həmçinin, Seyid Məhəmməd Mehdi Bəhrul Ulumun tələbələrindən olan Zeynul Abdin bin Muhəmməd Salmasi (h. 1266-cı ildə vəfat edib) hicri 1208-ci ildə Əmir Hüseyn Xan Sərdarın göstərişi ilə Seyid Məhəmmədin hərəmində kərpicdən və suvaqdan bina tikdirmiş və zəvvarların qalması üçün yer istifadəyə verilmişdir. Hicri 1244-cü ildə Molla Məhəmməd Saleh Qəzvini Haeri köhnə tikililəri dağıdıb yeni bina tikməyə başladı və bu tikili hicri 1250-ci ildə tamamlandı. Həmçinin, təqlid hakimiyyətlərindən olan Mirzə Şirazi (hicri 1230-1312) Samirrada yaşadıqdan sonra, eləcə də Mirzə Məhəmməd Tehrani Əskəri (h. 1281-1371) Seyid Məhəmmədin hərəmində təmir işləri aparmış və orda hücrələr əlavə etmişlər. Ağa Bozur Tehraninin yazdığına görə, Mirzə Hüseyn Nuri (hicri 1254-1320) onu hicri 1317-ci ildə təmir etdirib. Şiə Mərcə Təqlid Ağa Hüseyn Quminin oğlu Seyid Məhəmməd Təbatəbai atasının Mərcəyi dövründə Seyid Məhəmmədin hərəminin təmiri üçün topladığı əmlakla hicri 1379-1384-cü illərdə yeni bina tikdirib, minarə və zireh quraşdırılıb. 1392-ci ildə Atbat Aliyatın Yenidənqurulması Qərargahı Seyid Məhəmməd Məqbərəsinin yenidən qurulmasına başladı. Baxmayaraq ki, 2019-ci il iyulun 7-də Seyid Məhəmmədin hərəmi İŞİD qruplaşmasının hücumuna məruz qalıb və onun bəzi hissələri zədələnib, lakin onun yenidən qurulması 2022-ci ilin yazına qədər davam edib. Seyid Məhəmməd haqqında əsərlər yazılmışdır. Onlardan bəziləri bunlardır: Əbu Cəfər Muhəmməd ibn əl-İmam Əli əl-Hadinin (ə) həyatı və kəramətləri Naxçıvanın görkəmli alimlərindən olan Məhəmməd Əli Ordubadinin (1894-1960) ərəbcə qələmə aldığı və Əli Əkbər Mehdipur tərəfindən fars dilinə “Sitareye Ducəyil” adı ilə tərcümə etmişdir. Kitab iki hissədən ibarətdir: birinci hissə Seyid Məhəmmədin və onun hərəminin tanıtımına, ikinci hissə isə onun fəzilətlərindən bəhs etməyə həsr olunub. Kitabın birinci hissəsində Həsən bin Musa Nobəxtinin Seyid Məhəmmədə aid edilən məzhəb müzakirəsi altında söylədiyi açıqlamaya toxunan Urdubadi onun Samarrada ölümünü xatırladıb və Bələddəki məqbərənin Seyid Məhəmmədə ithaf edilməsi şöhrətini aydın günəşlə müqayisə edib. Şiə biblioqrafı Ağa Bozur Tehraninin dediyinə görə, Mirzə Hüseyn Nurinin xahişi ilə Cabir əl-Əbd əl-Qafar Kəşmiri (h. 1320-ci ildə vəfat edib) tərəfindən yazılmış Seyid Məhəmməd bin Əli Əl-Hadinin xidmətləri haqqında risalə. Rəsələ fi Kəramət əl-Seyyid Məhəmməd İbn əl-İmam Əli Əl-Hadi, müəllifi Haşim Məhəmməd Əli Bəldəvi (hicri 1305-ci ildə vəfat edib) kərəməti nəql edərkən Seyid Qasim Bəldəvinin yazdığı əl-Fəzail əl-Fəxirə kitabından istifadə etmişdir.

İnteraktiv Quran
Quranı dinlə
Məscidlərin Ünvanları
Regiona görə axtar
daxil ol >
Günün əməlləri
Ustad Hacı Eışən Badkubei
Abunə ol
Daima yenilənən dini məqalələrdən xəbərdar ol.